Ở tận cùng của lục địa châu Âu và Địa Trung Hải, có một vùng đất với dân số chưa đến 40.000 người, diện tích chỉ lớn hơn Tây Hồ (Hàng Châu) một chút. Đó chính là Gibraltar. Dù xếp thứ 11 từ dưới lên trên bảng xếp hạng FIFA, diện tích chỉ ngang một khu dân cư, nhưng nơi đây lại có tới 11 đội bóng. Về lý thuyết, giải vô địch Gibraltar có cơ hội đồng thời có ba đội góp mặt ở các cúp châu Âu, trong đó một đội còn có cơ hội đá Champions League.

Gibraltar xếp hạng FIFA thứ 201 sắp được thăng hạng

Ngay cả với người hâm mộ Trung Quốc vốn hay tự giễu "xuống nữa thì chẳng còn gì để thua", vị trí thứ hơn 200 cũng là thứ hạng không thể tưởng tượng nổi. Bởi bảng xếp hạng FIFA chỉ có tổng cộng 211 thành viên. Ở châu Âu thì càng khó tưởng tượng hơn. Ngài Alex Ferguson đến từ Scotland từng khéo léo từ chối lời mời dẫn dắt đội tuyển của Liên đoàn bóng đá Anh như thế này: giả sử Scotland đứng thứ 149, tôi sẽ đưa đội tuyển Anh xuống thứ 150.

Tuy nhiên, với tư cách là thành viên mới chỉ gia nhập FIFA năm 2016 và UEFA năm 2013, vị trí thứ hơn 200 cũng không quá tệ. Dù sao vẫn còn những đội tuyển châu Âu xếp hạng thấp hơn Gibraltar - Liechtenstein và San Marino (đội hiện đứng bét).

Ấn tượng của chúng ta về Gibraltar có lẽ chỉ gói gọn trong hai chữ - "thảm bại". Năm ngoái ở vòng loại World Cup, họ thua Croatia 0-7. Tại vòng loại Euro 2024, họ thảm bại 0-14 trước Pháp, cuối cùng bị loại với 0 điểm và để thủng lưới 41 bàn. Tua ngược lại hơn mười năm, thua Ireland 0-7, thua Đức 0-7, thua Ba Lan 1-8, bị Scotland ghi 12 bàn qua hai lượt sân nhà và sân khách, thua Bỉ 0-9, thua Estonia 0-6... những ví dụ như vậy nhiều không kể xiết.

Gibraltar không thần kỳ như Iceland, chưa từng lọt vào vòng chung kết Euro hay World Cup, nhưng từng rất gần với việc tự lực giành quyền thăng hạng ở Nations League. Năm 2024, họ bất bại 7 trận trên mọi đấu trường, nhưng ở trận play-off thăng hạng lại thua Latvia hai lần với cùng tỷ số 0-1, trong khi San Marino, đội bét bảng xếp hạng FIFA hơn họ 1 điểm ở vòng bảng, lại trực tiếp giành quyền lên hạng C Nations League.

Tại vòng bảng hạng D Nations League mùa giải mới sắp bắt đầu, Gibraltar nằm cùng bảng với Andorra và Malta. Điều quan trọng không phải là trận đấu, mà là cải tổ Nations League - từ bốn hạng xuống còn ba hạng, mùa sau tất cả các đội hạng D sẽ được sáp nhập vào hạng C, có thể có cơ hội đối đầu với một số đội bóng lớn bị xuống hạng. Nhưng tin xấu là tính cạnh tranh của những trận "gà mổ nhau" ở hạng D mùa này chỉ tương đương giao hữu, dù có làm "vua gà mờ" hay không thì cũng đều được thăng hạng.

Xếp hạng điểm số cúp châu Âu của giải vô địch Gibraltar và thành tích tại Champions League những năm gần đây

So với đội tuyển quốc gia, giải vô địch Gibraltar đáng được nhắc đến hơn. Tính đến cuối mùa giải 2025-26, trong số 55 liên đoàn toàn châu Âu, hệ số UEFA của Gibraltar xếp thứ 48. Thoạt nhìn thành tích có vẻ tệ, nhưng với một giải đấu có diện tích chỉ bằng một khu dân cư, việc có đội lọt vào vòng chính thức cúp châu Âu đã là một thành tựu không hề dễ dàng.

Theo quy định của UEFA, giải vô địch Gibraltar có 1 suất dự vòng loại Champions League và 2 suất dự vòng loại Conference League. Trước đây họ chỉ có một lần góp mặt ở vòng chính thức cúp châu Âu - mùa giải 21/22, Lincoln Red Imps lọt vào vòng bảng Conference League, thua cả sáu trận và bị loại ở vòng bảng, nhưng đã ghi được 2 bàn.

Đầu tháng Bảy, khi mọi người vẫn đang tập trung vào World Cup, Lincoln Red Imps đang tham dự vòng loại cúp châu Âu lần thứ mười hai liên tiếp, rơi từ vòng loại Champions League xuống vòng loại Europa League rồi Conference League, cuối cùng ở vòng play-off đã nắm được "cọng rơm cuối cùng": thua Larne của Bắc Ireland 0-2 trên sân nhà, rồi lội ngược dòng thắng 3-0 trên sân khách, lọt vào vòng chính thức Conference League.

Tính đến cuối mùa giải 2025/26, hệ số UEFA của Lincoln Red Imps xếp thứ 138. Tại lễ bốc thăm Conference League, Lincoln Red Imps nằm cùng nhóm hạt giống thứ ba với Getafe của La Liga. Liệu họ có thể tiến xa hơn lần trước? Nhìn vào kết quả bốc thăm, phải đối đầu với Monaco, Hajduk Split, Midtjylland và Twente do Ten Hag dẫn dắt... có vẻ còn khó khăn hơn.

Chỉ có hai sân bóng, từng chia thành hai hạng đấu

Toàn bộ lãnh thổ Gibraltar chỉ rộng hơn 6 km² một chút, trước đây trong thời gian dài chỉ có một sân bóng - sân vận động Victoria. Từ hình ảnh có thể thấy, sân nằm ngay dưới chân núi đá Gibraltar cao 426m so với mực nước biển. Sân ban đầu được thiết kế theo tiêu chuẩn sân vận động đa năng, xung quanh còn có đường chạy điền kinh. Sức chứa khán đài chỉ có 2.300 người. Nhìn mái che sơ sài này, bạn có thấy nó chẳng khác mấy sân thể dục ở trường mình không?

Liên đoàn bóng đá Gibraltar từng có tham vọng xây một sân vận động lớn sức chứa 8.000 người vào năm 2014, nhưng cuối cùng đổ bể. Năm 2016, Công viên thể thao Europa nằm ở cực nam Gibraltar, gần biển hơn, được hoàn thành. Nơi đây vốn là một sân cricket do Bộ Quốc phòng Anh vận hành, nay cũng đã trở thành một sân vận động đa năng. Năm 2024, sau khi được nâng cấp cải tạo, sân đạt tiêu chuẩn sân hạng hai của UEFA và có thể tổ chức các trận đấu quốc tế. Ở các cúp châu Âu, sân được gọi là sân vận động Europa Point. Được biết sức chứa khán giả của sân là 2.100-2.500 người, mặt sân là cỏ nhân tạo.

Nếu bạn mở lịch thi đấu giải vô địch Gibraltar, mỗi ngày thường chỉ có một trận, năm trận mỗi vòng luôn phải chia ra đá trong ba đến bốn ngày. Còn trước đây, lịch thi đấu thậm chí còn dày đặc hơn. Trước khi giải đấu được sáp nhập vào mùa 2019-20, giải vô địch Gibraltar còn có hai hạng đấu. Giải hạng hai Gibraltar được thành lập từ năm 1909. Số đội tham dự quanh năm duy trì khoảng 20 đội. Do lâu nay bị giới hạn chỉ có một sân, việc các trận vòng cuối khởi tranh cùng lúc đã trở thành mong ước xa vời suốt trăm năm.

Lincoln Red Imps, đội giành nhiều hơn Man United 10 chức vô địch quốc gia

Gibraltar từng thực sự có một đội bóng liên quan đến Man United. Để tri ân ngài Matt Busby, một đội bóng tên là Manchester 62 đã được thành lập năm 1962, nhưng không may, đội bóng này đã giải thể trước mùa giải này.

Ngược lại, Lincoln Red Imps, đội bóng trùng biệt danh "Quỷ đỏ" với Man United, lại chẳng có mấy liên quan đến Man United. "Quỷ đỏ" của Lincoln Red Imps là "red imps", mà "imps" dịch thành "tiểu quỷ" thì sát nghĩa hơn. So với "devil" trong biệt danh "Quỷ đỏ" của Man United, đây coi như là "tiểu quỷ gặp đại quỷ" (nhỏ đến mức nào? hãy xem logo của đội).

Nhưng Lincoln Red Imps không phải không có nguồn gốc gì với nước Anh. Đội bóng ban đầu gồm các cảnh sát, có tên là "Blue Batons" (Dùi cui xanh). Sau đó, nhà tài trợ mới Reg Brealey đến từ Lincoln, Anh tiếp quản (lại thêm một ví dụ "có tiền là đổi được màu áo đấu"), đội bóng đổi sang tên hiện tại. Cái tên này mượn biệt danh "Tiểu quỷ" của Lincoln City.

Tiểu quỷ tuy nhỏ, nhưng thành tích của họ lại vô cùng đáng sợ. Họ vẫn đang giữ một trong những kỷ lục bất bại dài nhất của bóng đá châu Âu: từ tháng 5/2009 đến tháng 9/2014, Lincoln Red Imps duy trì bất bại liên tục 1.959 ngày tại giải Ngoại hạng Gibraltar, tổng cộng 88 trận.

So với "gã khổng lồ" Man United sở hữu 20 chức vô địch hạng đấu cao nhất nước Anh, Lincoln Red Imps có tới 30 chức vô địch hạng đấu cao nhất, trong đó có 14 lần vô địch liên tiếp từ mùa 2002-03 đến 2015-16. Ở đấu trường cúp, Lincoln Red Imps có 21 Rock Cup (tương tự FA Cup), 14 Pepe Reyes Cup (tương tự Community Shield) và 18 Siêu cúp Gibraltar, từng 7 lần giành cú ăn ba. Quỷ tuy nhỏ, nhưng trên mảnh đất 6 km² này vẫn là kẻ nói một không hai.

Gibraltar không thể sáp nhập vào Anh và cũng từ chối trở về với Tây Ban Nha

Nếu có ai nói nước Anh là một quốc đảo nằm ngoài lục địa châu Âu, sẽ có người phản bác: nước Anh còn có một lãnh thổ hải ngoại ở cực nam bán đảo Iberia, và vùng đất đó chính là Gibraltar. Hiện trạng lãnh thổ Gibraltar ngày nay thực ra là kết quả của Chiến tranh Kế vị Tây Ban Nha cách đây 300 năm. Liên quân Anh-Hà Lan sở hữu lực lượng hải quân mạnh nhất châu Âu đã chiếm Gibraltar năm 1704, và nước Anh vĩnh viễn có được Gibraltar trong Hiệp ước Utrecht năm 1713.

Tại cửa ngõ phía tây của Địa Trung Hải này, Hải quân Hoàng gia Anh đã xây dựng một căn cứ quan trọng. Dù từ Hoàng gia Bourbon đến chính phủ Tây Ban Nha thời Franco sau này đã nhiều lần tìm thời cơ phát động phong tỏa hoặc bao vây, thậm chí liên minh với Pháp tạo ưu thế nhân lực 9:1, nhưng cuối cùng đều thất bại vì hạm đội tiếp viện của Anh kéo đến.

Tây Ban Nha không phải hoàn toàn không có cơ hội thu hồi Gibraltar, nước Anh thậm chí từng ở các thời kỳ khác nhau muốn dùng Gibraltar làm con bài đàm phán với Tây Ban Nha. Hiệp ước Utrecht quy định, nếu Anh muốn chuyển giao Gibraltar, Tây Ban Nha có quyền ưu tiên tiếp nhận. Sau Thế chiến II, phía Anh cho rằng theo hiệp ước, Gibraltar không thể độc lập, vùng đất này cũng không thể sáp nhập vào Anh.

Hiện nay, nguyên nhân chính khiến Gibraltar chưa thể sáp nhập vào Tây Ban Nha nằm ở nội bộ. Tất cả các đảng phái trong nghị viện đều ủng hộ tự trị. Trong hai cuộc trưng cầu dân ý năm 1967 và 2002, cử tri Gibraltar đều bác bỏ phương án sáp nhập vào Tây Ban Nha với tỷ lệ áp đảo. Theo số liệu điều tra dân số năm 2022 của chính quyền Gibraltar, dân số địa phương dùng tiếng Tây Ban Nha làm ngôn ngữ thứ nhất chỉ chiếm 5,6%, trong khi dân số dùng tiếng Anh làm ngôn ngữ thứ nhất lên tới 87,6% (đối tượng thống kê: dân số từ 14 tuổi trở lên).

Về bóng đá, Gibraltar trở thành một "vùng trũng" giữa hai hệ thống khổng lồ Anh và Tây Ban Nha. Vì khoảng cách và chi phí, Gibraltar không thể kết nối với hệ thống giải đấu Anh; vì vấn đề chủ quyền, Gibraltar không thể sáp nhập vào hệ thống Tây Ban Nha.

Quả thực có một số trường hợp đội bóng của các quốc gia nhỏ hoặc vùng lãnh thổ tách biệt gia nhập hệ thống giải đấu khác (Monaco đá Ligue 1, CLB Büsingen của Đức đá giải hạng sáu Thụy Sĩ, CLB Campione của Ý đá giải hạng chín Thụy Sĩ, đội bóng xứ Catalonia Bossòst Esportiu đá giải hạng 10 Pháp). Nhưng các đội bóng Gibraltar chưa từng có tiền lệ như vậy. Ngay cả vào cuối thế kỷ 19, khi bóng đá không biên giới, các trận đấu chưa chuyên nghiệp và biên giới chưa định hình, cũng vậy. Từng có một câu lạc bộ những người lưu vong đến từ Gibraltar thi đấu với nhiều đội bóng Tây Ban Nha, nhưng câu lạc bộ này không thể đăng ký tại Tây Ban Nha, Cúp Nhà Vua cũng không cho phép họ tham dự.

Sự ngăn cách này thể hiện rõ nhất ở chỗ, đội bóng hạng năm Tây Ban Nha Real Balompédica Linense chỉ cách Gibraltar năm trăm mét (xem kìa, ngay bên kia ngọn núi), khó mà nói họ không cùng đẳng cấp với các đội Gibraltar. Nhưng việc hai đội đối đầu trong một trận đấu chính thức gần như là điều không thể.

Nghề tay trái, dưỡng già: những "du tử" bóng đá qua lại giữa Gibraltar và các giải hạng thấp Anh, Tây Ban Nha

Sự ngăn cách vẫn ở đó, nhưng con người cũng di cư. Người Gibraltar với tư cách cư dân lãnh thổ hải ngoại của Anh có thể định cư và làm việc tại Anh. Tháng 7 năm nay, Anh, Tây Ban Nha, Gibraltar và EU đã ký kết hiệp ước, xóa bỏ kiểm soát biên giới với Tây Ban Nha sau Brexit.

Không ít cầu thủ từng thi đấu ở các giải Anh và Tây Ban Nha chọn đến giải vô địch Gibraltar vào cuối sự nghiệp. Cựu HLV Club Brugge, cựu cầu thủ West Brom Hefkens gia nhập Manchester 62 năm 2015, một năm sau anh giải nghệ tại đây. Cựu cầu thủ Nottingham Forest và Leicester City Gareth Williams gia nhập Europa Point năm 2016 và cũng treo giày hẳn tại đó.

Số cầu thủ có thể sống bằng nghề đá bóng ở giải vô địch Gibraltar chỉ rộng bằng một "khu dân cư" này vẫn là số ít, nhiều cầu thủ còn có một công việc khác "chính thức hơn". Cựu cầu thủ Lincoln Red Imps Casciaro có công việc chính là quản lý vận hành tại một công ty vận tải biển. Hằng ngày anh đi làm lúc 9 giờ, tan làm lúc 6 giờ, buổi tối tập luyện, cuối tuần thi đấu, để đá vòng loại Euro anh còn phải xin sếp nghỉ phép năm. Anh thẳng thắn cho biết, mình từng trải qua những trận chỉ có 10 cổ động viên đến sân, cũng từng trải qua những trận có 30.000 cổ động viên đến sân, sự tương phản này khiến anh khó tin nổi.

Theo KSL, các cầu thủ ở giải vô địch Gibraltar đến từ đủ mọi ngành nghề, bao gồm lính cứu hỏa, cảnh sát, quản lý cửa hàng, sinh viên, giáo viên và nhà nghiên cứu. Lincoln Red Imps từng đánh bại đội bóng lâu đời của Scotland là Celtic năm 2016, khi đó Sky Sports viết: nếu đặt hai cảnh sát, một công nhân, một nhân viên giao nhận hàng hóa, một nhân viên hải quan và một công chức vào cùng nhau, bạn sẽ được gì? - Một chiến thắng ở vòng loại cúp châu Âu.

Gibraltar có một đội bóng khá có duyên với bóng đá Trung Quốc, đó là St Joseph's hiện đứng thứ tư. Galindo, người từng làm trưởng bộ phận huấn luyện thể lực tại đây, đã đến làm việc cho Tô Châu Đông Ngô năm 2025. Cortijo, người từng làm HLV trưởng St Joseph's, từng là thành viên ban huấn luyện của HLV José González, họ đã lần lượt dẫn dắt Bắc Kinh Quốc An, Vũ Hán Trác Nhĩ và Đại Liên Nhân.

Còn cựu cầu thủ Lincoln Red Imps hiện vẫn hoạt động trong bóng đá Trung Quốc và được người hâm mộ ít nhiều biết đến là Jesús Tato, HLV trưởng hiện tại của Thạch Gia Trang Công Phu, cựu HLV trưởng Thâm Quyến Tân Bằng Thành. Anh gia nhập Lincoln Red Imps theo dạng chuyển nhượng tự do năm 2017, dù chỉ thi đấu chưa đầy nửa năm, nhưng nơi đây cũng trở thành điểm dừng chân cuối cùng trong sự nghiệp cầu thủ chuyên nghiệp của anh ở tuổi 34.

Gibraltar cũng như mọi nơi khác, có những người theo đuổi giấc mơ bóng đá sẽ tự tìm đến những sân khấu lớn hơn, còn có những người thì đổi cách khác, giữ bóng đá lại trong cuộc sống của mình.

Cập nhật lúc 2026-09-28 15:13